Για αρκετούς από εμάς, η πρώτη ενημέρωση για το σεξ έγινε μέσα από φίλους, από κάτι που διαβάσαμε ή είδαμε ή από μια κουβέντα που ακούσαμε τυχαία. Στο σπίτι, το θέμα αυτό μπορεί να έφερνε αμηχανία και ντροπή, να περιοριζόταν σε προειδοποιήσεις ή να απαγορευόταν και η κουβέντα γύρω από αυτό. Όταν λοιπόν γινόμαστε γονείς, μπορεί να επιθυμούμε να μιλήσουμε στα παιδιά μας πιο ανοιχτά για αυτό το θέμα, όμως να δυσκολευόμαστε και να μην ξέρουμε από πού να ξεκινήσουμε.
Τις περισσότερες φορές αναρωτιόμαστε για το πότε πρέπει να γίνει αυτή η συζήτηση. Χρειάζεται να περιμένουμε την εφηβεία; Την πρώτη ερώτηση; Το πρώτο φλερτ; Κι αν το παιδί δεν ρωτήσει ποτέ; Όλα αυτά τα ερωτήματα συνοδεύονται συχνά και από τη δική μας ανησυχία. Αν το παιδί ρωτήσει, τι ακριβώς θα χρειαστεί να του πούμε; Ή μήπως αναφέρουμε περισσότερα από όσα χρειάζεται; Ή αν επιλέξουμε να συζητήσουμε για ένα θέμα και το παιδί δεν είναι ακόμα έτοιμο για αυτό;
Αυτές οι ερωτήσεις απασχολούν πολλούς γονείς, ιδιαίτερα όταν δεν είχαν και οι ίδιοι τη δυνατότητα να μιλήσουν και να συζητήσουν ανοιχτά για αυτά τα θέματα μεγαλώνοντας. Με αυτή τη σειρά των άρθρων λοιπόν, επιδιώκουμε να σας βοηθήσουμε να καταλάβετε τι χρειάζεται να γνωρίζουν τα παιδιά για το σώμα και τη σεξουαλικότητά τους σε κάθε ηλικία, αλλά και πώς μπορείτε εσείς να τους μιλήσετε, ακόμη και όταν αυτό μπορεί να δυσκολεύει και να προβληματίζει.
Για να γίνει αυτό πιο εύκολο, θα προχωρήσουμε σταδιακά ξεκινώντας από τις πρώτες απορίες των γονιών και ακολουθώντας πάντα την ανάπτυξη των παιδιών. Κάθε βδομάδα θα βρίσκετε εδώ ένα νέο άρθρο, με πληροφορίες και πρακτικές κατευθύνσεις για ζητήματα που μπορεί να σας απασχολούν. Από τις πρώτες παιδικές ερωτήσεις και τα όρια του σώματος μέχρι τις σχέσεις και τη σεξουαλική υγεία στην εφηβεία. Στο πρώτο τεύχος θα ξεκινήσουμε από την απορία που συχνά προηγείται όλων των άλλων: Πότε είναι η κατάλληλη στιγμή να αρχίσω με το παιδί μου αυτή τη συζήτηση;
Πότε, λοιπόν, ξεκινάμε; Η απάντηση είναι από τα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού, μέσα από όλα όσα συμβαίνουν καθημερινά. Όταν το παιδί αρχίζει να μαθαίνει τα μέρη του σώματός του, όταν αναρωτιέται πώς γεννιούνται τα μωρά, όταν δεν θέλει να δώσει ένα φιλί ή και όταν ζητά να κλείσει την πόρτα της τουαλέτας. Σε αυτές τις στιγμές, έχετε ήδη την ευκαιρία να του κάνετε μία συζήτηση για το σώμα, την ιδιωτικότητα και τα όριά του.
Η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση περιλαμβάνει όλα αυτά, μαζί με τα συναισθήματα, τις σχέσεις και σταδιακά τη σεξουαλική υγεία. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η ενημέρωση χρειάζεται να προσαρμόζεται στην ηλικία και στο αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού. Επομένως, μπορείτε να ξεκινήσετε από νωρίς, χωρίς να δώσετε πληροφορίες που το παιδί δεν είναι ακόμη σε θέση να κατανοήσει.
Στην προσχολική ηλικία, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τις σωστές ονομασίες για τα μέρη του σώματος, με την ίδια φυσικότητα που μιλάτε για το χέρι ή την κοιλιά. Είναι σημαντικό να σέβεστε την άρνησή του να δεχτεί μία αγκαλιά και να εξηγείτε ότι χρειάζεται να σέβεται και εκείνο την άρνηση των άλλων. Έτσι, η έννοια των ορίων συνδέεται με καταστάσεις που γνωρίζει και μπορεί να καταλάβει.
Όταν σας κάνει μία ερώτηση, ακούστε πρώτα τι ακριβώς θέλει να μάθει. Αν ρωτήσει πού μεγαλώνει το μωρό, μπορείτε να εξηγήσετε ότι μεγαλώνει στη μήτρα, ένα όργανο στο σώμα της μητέρας. Αφήστε να επεξεργαστεί την απάντηση και δείτε αν έχει άλλη απορία. Οι σύντομες, ειλικρινείς εξηγήσεις και η χρήση κατανοητών, για το παιδί, λέξεων αποτελούν βασικές συστάσεις της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής.
Στα σχολικά χρόνια, φροντίστε να αρχίσετε και την προετοιμασία για την ήβη. Το παιδί χρειάζεται να γνωρίζει για την περίοδο, τις στύσεις και τις υπόλοιπες αλλαγές που αρχίσουν να συμβαίνουν πριν όμως τις συναντήσει στο δικό του σώμα. Καθώς πλησιάζει στην εφηβεία, μπορείτε να συζητάτε πιο αναλυτικά για την έλξη, τις σχέσεις, τη συναίνεση και την προφύλαξη. Θα επιστρέφετε στα ίδια θέματα προσθέτοντας πληροφορίες, όσο μεγαλώνει.
Κι αν το παιδί σας είναι ήδη στην εφηβεία και δεν έχετε μιλήσει μέχρι σήμερα, μπορείτε να ξεκινήσετε τώρα. Σεβαστείτε την ιδιωτικότητά του και αποφύγετε να μετατρέψετε τη συζήτηση σε ερωτήσεις για την προσωπική του ζωή. Προσφέρετε ενημέρωση και χρόνο, χωρίς να περιμένετε ότι θα σας μιλήσει αμέσως.
Δεν χρειάζεται να τα πείτε όλα σε μία συζήτηση ούτε να απαντήσετε σε όλα τέλεια. Αν κάτι δεν το γνωρίζετε, αναζητήστε το και επανέλθετε στη συζήτηση. Αυτό που έχει σημασία είναι το παιδί σας να μπορεί να ξαναρωτήσει, χωρίς να φοβάται ότι θα το μαλώσετε, θα γελάσετε με τις ερωτήσεις του ή θα αλλάξετε βιαστικά θέμα. Το πιο σημαντικό όμως από όλα είναι, το παιδί να γνωρίζει ότι μπορεί να απευθυνθεί με ασφάλεια σε εσάς και ότι είστε εκεί να το βοηθήσετε στις δυσκολίες και τα ζητήματα που μπορεί να αντιμετωπίζει σε κάθε αναπτυξιακή περίοδο της ζωής του.
Στο επόμενο τεύχος: Γιατί μας είναι τόσο δύσκολο να μιλήσουμε στα παιδιά για τη σεξουαλικότητα;
Βιβλιογραφία
World Health Organization. (2023). Comprehensive sexuality education. https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/comprehensive-sexuality-education
Widman, L., Choukas-Bradley, S., Noar, S. M., Nesi, J., & Garrett, K. (2016). Parent-adolescent sexual xommunication and adolescent safer sex behavior: a meta-analysis. JAMA Pediatrics, 170(1), 52-61. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2015.2731