Μπορεί να αναζητούμε ψυχοθεραπεία επειδή νιώθουμε έντονο άγχος ή πεσμένη διάθεση, επειδή δυσκολευόμαστε στις σχέσεις μας ή επειδή βρισκόμαστε ξανά και ξανά σε καταστάσεις που μας κουράζουν. Κάποιες φορές μπορεί να αναγνωρίζουμε τι μας δυσκολεύει. Άλλες φορές νιώθουμε απλώς ότι κάτι μέσα μας δεν λειτουργεί όπως θα θέλαμε, ότι «κάτι δεν πάει καλά». Συχνά έχουμε ήδη προσπαθήσει για καιρό να το διαχειριστούμε μόνοι μας: να μειώσουμε το άγχος, να αλλάξουμε μια συμπεριφορά, να καταλάβουμε τι μας συμβαίνει.
Το σύμπτωμα έχει πάντα σημασία και η ανακούφιση είναι ουσιαστικός στόχος και η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία ξεκινά από αυτό που φέρνει το άτομο στη θεραπεία. Όταν όμως μια δυσκολία επιμένει ή επανέρχεται, μπορεί να χρειάζεται να κατανοήσουμε και τι την τροφοδοτεί. Η αυτογνωσία, με αυτή την έννοια, δεν είναι απλώς να γνωρίζουμε περισσότερα για τον εαυτό μας. Είναι να κατανοούμε τι χρειαζόμαστε και γιατί αισθανόμαστε, σκεφτόμαστε και αντιδρούμε με συγκεκριμένους τρόπους. Όσο καταλαβαίνουμε τι μας κινεί, τόσο περισσότερο χώρο αποκτούμε σταδιακά για να επιλέγουμε πιο ελεύθερα πώς θέλουμε να σχετιζόμαστε και να ζούμε.
Μοτίβα που επανέρχονται
Στη ζωή μας υπάρχουν συχνά μοτίβα που επανέρχονται, ακόμη κι όταν συνειδητά λέμε ότι θα θέλαμε να είναι διαφορετικά. Μπορεί να ξέρουμε ότι ένας τρόπος αντίδρασης δεν μας βοηθά και παρ’ όλα αυτά να καταλήγουμε ξανά σε αυτόν. Μπορεί να βιώνουμε παρόμοιες δυσκολίες σε διαφορετικές σχέσεις ή να νιώθουμε ότι, όσο κι αν προσπαθούμε να αλλάξουμε κάτι, επιστρέφουμε σε ένα γνώριμο σημείο. Οι άνθρωποι γύρω μας αλλάζουν, αλλά η θέση μας μέσα στη σχέση μένει η ίδια. Αυτό που δεν γνωρίζουμε συνειδητά για τον εαυτό μας μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο που ζούμε το παρόν. Συχνά ένας τρόπος αντίδρασης που σήμερα μας δυσκολεύει έχει αναπτυχθεί κάποτε για να μας προστατεύσει ή να μας βοηθήσει να προσαρμοστούμε. Όταν οι συνθήκες αλλάζουν, μπορεί να συνεχίζει να λειτουργεί, χωρίς πια να μας εξυπηρετεί.
Η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία προσπαθεί να κατανοήσει αυτές τις επαναλήψεις. Το ενδιαφέρον δεν είναι μόνο να αλλάξει μια συμπεριφορά, αλλά να γίνει κατανοητό τι βρίσκεται πίσω από αυτήν και ποια λειτουργία μπορεί να έχει για το άτομο. Όταν κάτι που επαναλαμβανόταν χωρίς να το καταλαβαίνουμε γίνεται πιο συνειδητό, δημιουργείται σταδιακά η δυνατότητα να το αντιμετωπίσουμε διαφορετικά.
Από το παρελθόν στο παρόν
Η προσέγγιση εστιάζει ακριβώς σε αυτές τις επαναλήψεις και στη σύνδεση ανάμεσα σε όσα έχουμε ζήσει και σε όσα ζούμε σήμερα. Το παρελθόν δεν βρίσκεται πάντα πίσω μας ως απλά γεγονότα που «θυμόμαστε». Κάποιες εμπειρίες παραμένουν ζωντανές μέσα μας. Ακόμη κι όταν δεν τις σκεφτόμαστε, μπορεί να επηρεάζουν το πώς αισθανόμαστε και αντιδρούμε και να εμφανίζονται στις σημερινές μας σχέσεις. Δεν μπορούμε να αλλάξουμε όσα συνέβησαν. Μπορούμε όμως να καταλάβουμε διαφορετικά τη θέση που είχαν και εξακολουθούν να έχουν στη ζωή μας, και έτσι να δώσουμε στην ιστορία μας περισσότερο νόημα και συνοχή.
Να βρουν λόγια όσα ήταν δύσκολο να ειπωθούν
Η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία είναι ένας χώρος όπου το άτομο μπορεί να μιλήσει όσο πιο ελεύθερα γίνεται για ό,τι επιθυμεί. Υπάρχουν βιώματα που είναι δύσκολο να αναγνωριστούν ή να εκφραστούν. Κάποιες φορές νιώθουμε ότι κάτι μας επηρεάζει χωρίς να μπορούμε να καταλάβουμε ακριβώς τι ή να το βάλουμε σε λέξεις. Μέσα στη θεραπευτική σχέση, όσα ήταν ασαφή μπορούν σταδιακά να αποκτήσουν μορφή και νόημα. Με αυτόν τον τρόπο, φωτίζονται παγωμένα συναισθήματα, δυσλειτουργικές πεποιθήσεις ή μοτίβα σχετίζεσθαι και μπορούμε να απαλλαγούμε από το βάρος του παρελθόντος.
Ο θεραπευτής δεν έχει στόχο να δώσει έτοιμες απαντήσεις ή συμβουλές, αλλά να βοηθήσει το άτομο να παρατηρήσει, να συνδέσει και να κατανοήσει όσα του συμβαίνουν. Η σχέση θεραπευτή και θεραπευόμενου δεν είναι μόνο το μέσο για να γίνει η θεραπεία. Είναι και ένας ζωντανός χώρος όπου μπορούμε να παρατηρήσουμε και να κατανοήσουμε τους τρόπους με τους οποίους σχετιζόμαστε.
Πώς είναι στην πράξη
Ήδη από τις αρχικές συνεδρίες ορίζονται από κοινού σταθερές εβδομαδιαίες μέρες και ώρες συνάντησης, συγκεκριμένης διάρκειας. Η σταθερότητα του πλαισίου αποτελεί μέρος της θεραπείας γιατί προσφέρει συνέχεια στη θεραπευτική διαδικασία και δημιουργεί ένα ασφαλές και προβλέψιμο περιβάλλον, όπου το άτομο μπορεί να μιλήσει πιο ελεύθερα, γνωρίζοντας ότι ο χώρος και ο χρόνος της συνεδρίας είναι εκεί για εκείνο.
Το περιεχόμενο κάθε συνεδρίες όμως δεν είναι προκαθορισμένο. Δεν χρειάζεται να έχει κανείς προετοιμάσει τι θα πει. Μπορεί να ξεκινήσει από ό,τι έχει στο μυαλό του εκείνη τη μέρα, ακόμη και αν φαίνεται ασήμαντο ή άσχετο, και μέσα από τη συζήτηση να προκύψει μια κατανόηση. Πρόκειται για μια ανοιχτού τέλους θεραπεία, που αναπτύσσεται σε βάθος χρόνου, και όχι για έναν συγκεκριμένο προκαθορισμένο αριθμό συνεδριών.